Blog

Phân tích những điểm mới của Nghị định 413/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 104/2025/NĐ-CP về công chứng

Đ
Đào Duy An17/11/2026 (381) · 29 phút đọc

Ngày 16/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 413/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 104/2025/NĐ-CP. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027.

Điểm mới về công chứng điện tử (1).png

1. Khái quát về Nghị định 413/2026/NĐ-CP

Ngày 16/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 413/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng (sau đây gọi là Nghị định 413 và Nghị định 104). Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027, cùng thời điểm có hiệu lực của Luật số 04/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Riêng các quy định về chuyển đổi Phòng công chứng thành Văn phòng công chứng có hiệu lực ngay từ ngày ký, để các địa phương kịp áp dụng trong lộ trình chuyển đổi đang triển khai.

Nghị định 413 không thay thế Nghị định 104 mà sửa đổi, bổ sung 23 điều, bổ sung 05 điều mới (các Điều 42a, 44a, 47a, 55a và 56a) và thay thế một số cụm từ tại 11 điều khác. Các quy định không được sửa đổi của Nghị định 104 tiếp tục được áp dụng.

Các sửa đổi xuất phát từ ba yêu cầu. Thứ nhất, quy định chi tiết những nội dung Luật số 04/2026/QH16 giao Chính phủ, như thủ tục miễn nhiệm, bổ nhiệm lại công chứng viên, chuyển đổi loại hình Văn phòng công chứng, lộ trình công chứng giao dịch bất động sản trong phạm vi toàn quốc và cơ sở dữ liệu công chứng. Thứ hai, tháo gỡ vướng mắc phát sinh sau hơn một năm thi hành Nghị định 104; Bộ Tư pháp đã nêu các vướng mắc về công chứng ngoài trụ sở và việc chụp ảnh người tham gia giao dịch khi công bố dự thảo. Thứ ba, thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền cho địa phương, cắt giảm thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong hoạt động công chứng.

Xét tổng thể, Nghị định 413 thể hiện rõ định hướng chuyển từ quản lý bằng giấy tờ sang quản lý bằng dữ liệu, từ thủ tục nhiều tầng nấc sang giải quyết tại địa phương, và từ yêu cầu người dân tự chứng minh sang cơ quan nhà nước tự khai thác thông tin đã có.

2. Cắt giảm thủ tục hành chính và phân cấp trong quản lý công chứng

2.1. Bổ nhiệm, miễn nhiệm, bổ nhiệm lại công chứng viên được giải quyết tại địa phương

Theo Luật số 04/2026/QH16, thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, bổ nhiệm lại công chứng viên thuộc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Các Điều 4, 6 và 7 của Nghị định 104 được viết lại để cụ thể hóa cơ chế này. Toàn bộ hồ sơ được giải quyết trong phạm vi tỉnh, không còn chuyển về Bộ Tư pháp.

Hồ sơ đề nghị bổ nhiệm gồm ba loại giấy tờ: văn bản đề nghị, giấy tờ chứng minh thời gian công tác pháp luật và giấy khám sức khỏe cấp trong vòng 12 tháng. Giấy tờ có thể nộp dưới dạng bản chính, bản điện tử hoặc bản sao không bắt buộc chứng thực. Người đề nghị có thể nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến trên Cổng dịch vụ công quốc gia. Sở Tư pháp kiểm tra trong 10 ngày làm việc; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định trong 07 ngày làm việc. Thời gian giải trình, bổ sung, xác minh không quá 15 ngày làm việc và không tính vào thời hạn giải quyết, qua đó người đề nghị biết trước thời gian chờ tối đa.

Khoản 5 Điều 4 thể hiện rõ nhất tinh thần phục vụ: Sở Tư pháp và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tự khai thác thông tin trong các cơ sở dữ liệu và không yêu cầu người đề nghị nộp lại giấy tờ đã có trong đó. Người đề nghị chỉ phải cung cấp khi không khai thác được thông tin hoặc thông tin không đầy đủ, không chính xác.

Với miễn nhiệm, Sở Tư pháp có văn bản đề nghị trong 05 ngày làm việc và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định trong 07 ngày làm việc. Công chứng viên chỉ ngừng ký văn bản công chứng từ khi quyết định miễn nhiệm có hiệu lực, hoặc từ thời điểm thuộc trường hợp đương nhiên miễn nhiệm. Quy định này bảo đảm quyền hành nghề được duy trì cho đến khi có quyết định của người có thẩm quyền, đồng thời không làm gián đoạn việc giải quyết yêu cầu công chứng của người dân. Sở Tư pháp có trách nhiệm cập nhật danh sách công chứng viên đương nhiên miễn nhiệm vào phần mềm quản lý của Bộ Tư pháp và đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Sở, giúp người dân và các cơ quan tiếp nhận văn bản công chứng tra cứu được.

Hồ sơ bổ nhiệm lại nộp tại Sở Tư pháp nơi đã đề nghị miễn nhiệm và được giải quyết theo thủ tục bổ nhiệm. Quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm, bổ nhiệm lại do Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành tiếp tục được sử dụng (khoản 9 Điều 31), nên công chứng viên đang hành nghề không phải làm lại thủ tục. Người đã đạt yêu cầu kiểm tra kết quả tập sự trước ngày 01/7/2025 không phải nộp phí thẩm định tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề khi đề nghị bổ nhiệm (khoản 4 Điều 31).

2.2. Đơn giản hóa hồ sơ của tổ chức hành nghề công chứng

Điều 29 Nghị định 413 thay cụm từ bản chính hoặc bản sao có chứng thực hoặc bản sao điện tử tại các Điều 19, 20, 21, 23, 24, 25 và 26 Nghị định 104. Theo quy định mới, giấy tờ trong các thủ tục liên quan đến Văn phòng công chứng có thể là bản chính, bản điện tử, bản sao không bắt buộc chứng thực hoặc bản sao điện tử được chứng thực từ bản chính. Phương thức nộp trực tuyến được thống nhất qua Cổng dịch vụ công quốc gia. Công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng vì vậy giảm được chi phí, thời gian chứng thực giấy tờ khi thực hiện thủ tục hành chính.

2.3. Điều chỉnh nhiệm vụ quản lý nhà nước

Điều 62 bỏ nhiệm vụ bổ nhiệm, miễn nhiệm công chứng viên của Bộ Tư pháp và bổ sung các nhiệm vụ về chuẩn dữ liệu, yêu cầu kỹ thuật của nền tảng công chứng điện tử và quản lý tập trung cơ sở dữ liệu công chứng. Bộ Tư pháp cũng chủ trì rà soát, đăng tải danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực, giúp người dân xác định giao dịch nào bắt buộc phải công chứng. Vai trò của Bộ Tư pháp chuyển trọng tâm sang hoàn thiện thể chế, xây dựng hạ tầng dữ liệu và hướng dẫn chuyên môn.

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao thêm nhiệm vụ tương ứng (Điều 63). Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định biện pháp hỗ trợ Văn phòng công chứng thành lập tại các xã có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cũng có thể chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch cho tổ chức hành nghề công chứng tại những xã có ít nhất 01 tổ chức đã thành lập từ 01 năm trở lên và hoạt động ổn định. Quy định này giúp Ủy ban nhân dân cấp xã tập trung vào nhiệm vụ quản lý, còn người dân được tiếp cận dịch vụ công chứng chuyên nghiệp ngay tại địa bàn.

3. Mở rộng thuận lợi cho người yêu cầu công chứng

3.1. Lộ trình công chứng giao dịch bất động sản trong phạm vi toàn quốc

Theo khoản 1 Điều 44 Luật Công chứng, công chứng viên hiện chỉ được công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Khoản 2 Điều 44 giao Chính phủ quy định lộ trình mở rộng ra phạm vi toàn quốc, gắn với việc cơ sở dữ liệu công chứng được vận hành và các cơ sở dữ liệu liên quan được công bố.

Điều 42a mới xác định mốc ngày 31/12/2028. Nếu đến ngày đó cơ sở dữ liệu công chứng và cơ sở dữ liệu về đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản chưa được vận hành, công bố thì việc công chứng toàn quốc được thực hiện sau khi các cơ sở dữ liệu này sẵn sàng. Cách quy định kết hợp mốc thời gian với điều kiện dữ liệu phù hợp với ủy quyền của Luật. Cách quy định này cũng bảo đảm việc mở rộng thẩm quyền không làm giảm an toàn pháp lý: công chứng viên ở địa phương khác chỉ có thể kiểm tra tình trạng pháp lý của bất động sản khi dữ liệu đã được kết nối.

Khi dự thảo được công bố, Bộ Tư pháp cho biết cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản đã vận hành từ ngày 01/3/2026, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai dự kiến cơ bản hoàn thành vào cuối năm 2027 và cơ sở dữ liệu công chứng dự kiến vận hành trong năm 2027. Khi điều kiện được đáp ứng, người dân có thể công chứng hợp đồng về nhà đất tại nơi mình sinh sống, làm việc mà không phải đến tỉnh nơi có bất động sản.

3.2. Công chứng ngoài trụ sở

Nghị định 413 bổ sung một lý do chính đáng để công chứng ngoài trụ sở (điểm đ khoản 1 Điều 43). Trường hợp này áp dụng khi việc ký kết giao dịch được thực hiện đồng thời với việc bàn giao tài sản, giấy tờ liên quan trực tiếp hoặc thanh toán tiền, và các bên thống nhất yêu cầu công chứng ngoài trụ sở. Quy định này đáp ứng nhu cầu thực tế của các giao dịch cần giao nhận tài sản hoặc thanh toán ngay khi ký, chẳng hạn tại tổ chức tín dụng, giúp giảm rủi ro cho các bên so với việc ký và giao nhận tách rời.

Nghị định cũng tháo gỡ một vướng mắc thường gặp: khi chỉ một người trong số các bên thuộc trường hợp được công chứng ngoài trụ sở, những người còn lại có thể đến cùng địa điểm để công chứng giao dịch đó (khoản 3 Điều 43). Người già yếu hoặc không thể đi lại không phải di chuyển, còn các bên kia không phải ký ở hai thời điểm khác nhau. Để bảo đảm tính chặt chẽ, công chứng viên phải kiểm tra điều kiện và ghi rõ lý do, địa điểm công chứng ngoài trụ sở trong lời chứng (khoản 4 Điều 43).

3.3. Thủ tục thừa kế

Điều 44a mới liệt kê các giấy tờ chứng minh người để lại di sản đã chết và các giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người hưởng di sản. Người yêu cầu chỉ cần nộp một trong các loại giấy tờ đó. Danh mục bao gồm cả giấy tờ hộ tịch cấp qua các thời kỳ và giấy tờ khác do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cấp hoặc xác nhận. Quy định này giúp giải quyết nhiều trường hợp người để lại di sản mất từ lâu, giấy tờ cũ không còn đầy đủ, và tạo căn cứ áp dụng thống nhất giữa các tổ chức hành nghề công chứng.

Thủ tục niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản phân chia di sản được rút gọn (Điều 44). Ủy ban nhân dân cấp xã phải thực hiện niêm yết trong 02 ngày làm việc và không được yêu cầu thêm giấy tờ. Ủy ban nhân dân cấp xã có thể xác nhận kết quả trực tiếp vào văn bản niêm yết và gửi lại trong 03 ngày làm việc sau khi hết thời hạn niêm yết. Trường hợp người để lại di sản không có hoặc không xác định được nơi cư trú cuối cùng tại Việt Nam, việc niêm yết được thực hiện bằng cách đăng tải liên tục 15 ngày trên Cổng thông tin điện tử của Sở Tư pháp. Khi áp dụng thẩm quyền công chứng toàn quốc, việc niêm yết còn được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có bất động sản, để người có quyền lợi liên quan tại địa phương đó biết và có ý kiến.

Với di chúc đang được lưu giữ, tổ chức hành nghề công chứng niêm yết thông báo gồm họ tên người lập di chúc, họ tên người thừa kế và quan hệ với người lập di chúc, tên tổ chức lưu giữ và thời gian dự kiến công bố di chúc (điểm b khoản 3 Điều 45).

3.4. Chụp ảnh việc ký văn bản công chứng

Khoản 1 Điều 46 bổ sung trường hợp không bắt buộc chụp ảnh khi việc ký diễn ra tại trại giam, khu vực quân sự hoặc nơi cơ quan có thẩm quyền không cho phép chụp ảnh. Khi đó công chứng viên ghi rõ lý do trong lời chứng. Ảnh in có kích thước tối thiểu 13 cm x 18 cm, bảo đảm nhận diện được người ký và công chứng viên.

Với công chứng điện tử, dữ liệu ảnh được lưu trữ cùng hồ sơ điện tử (khoản 5 Điều 46). Việc quay phim hoặc chụp thêm ảnh cần có sự đồng ý của người tham gia giao dịch và không được làm phát sinh chi phí cho họ (khoản 6 Điều 46). Quy định này vừa giúp công chứng viên phòng ngừa rủi ro, vừa tôn trọng quyền của cá nhân đối với hình ảnh và dữ liệu cá nhân.

4. Hoàn thiện khung pháp lý về công chứng điện tử và cơ sở dữ liệu công chứng

4.1. Văn bản công chứng điện tử và việc chuyển đổi hình thức

Điều 47 xác định văn bản công chứng điện tử gồm hai loại: văn bản được tạo lập trực tiếp trên môi trường điện tử và văn bản công chứng giấy được chuyển đổi thành văn bản điện tử. Mỗi văn bản có mã QR, đường liên kết hoặc mã số để cơ quan, tổ chức tiếp nhận kiểm tra tính xác thực. Chữ ký số của công chứng viên trên văn bản chuyển đổi chỉ xác nhận việc chuyển đổi hình thức, không phải thực hiện lại thủ tục công chứng giao dịch.

Điều 47a mới quy định thủ tục chuyển đổi theo hai chiều, từ giấy sang điện tử và ngược lại. Việc chuyển đổi được thực hiện theo yêu cầu của người tham gia giao dịch hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tổ chức đã công chứng hoặc tổ chức đang lưu trữ hồ sơ thực hiện chuyển đổi. Văn bản sau chuyển đổi đáp ứng yêu cầu luật định có giá trị như bản gốc theo khoản 4 Điều 64 Luật Công chứng. Việc chuyển đổi không làm thay đổi nội dung, thời điểm có hiệu lực và giá trị pháp lý của bản gốc. Sai sót phát sinh trong quá trình chuyển đổi được xử lý bằng việc chuyển đổi lại, không dùng thủ tục sửa lỗi kỹ thuật.

Ý nghĩa thực tiễn của quy định này rất lớn. Người dân đang giữ hợp đồng công chứng giấy có thể đề nghị chuyển thành bản điện tử để nộp hồ sơ đăng ký đất đai, đăng ký biện pháp bảo đảm hoặc thủ tục hành chính trực tuyến, không cần mang bản giấy đến cơ quan tiếp nhận. Chiều ngược lại giúp người có văn bản công chứng điện tử có bản giấy khi giao dịch với nơi chưa tiếp nhận hồ sơ điện tử.

4.2. Phạm vi và điều kiện thực hiện công chứng điện tử

Theo Điều 48, công chứng điện tử trực tiếp được áp dụng đối với các giao dịch, trừ hợp đồng ủy quyền theo Điều 57 Luật Công chứng. Công chứng điện tử trực tuyến được áp dụng đối với các giao dịch, trừ di chúc và giao dịch mà tại mỗi điểm cầu không có ít nhất 01 người ký số trước sự chứng kiến trực tiếp của công chứng viên. Tiêu chí này dễ xác định trong thực tiễn và giữ được nguyên tắc công chứng viên trực tiếp chứng kiến việc ký.

Công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng thông báo thông tin chứng thư chữ ký số cho Sở Tư pháp, bằng văn bản giấy hoặc phương thức điện tử (khoản 2 Điều 49). Khi chứng thư thay đổi hoặc bị thu hồi, tổ chức thông báo trong 03 ngày làm việc.

Điều 51 định nghĩa nền tảng công chứng điện tử và quy định các yêu cầu cơ bản của nền tảng. Nền tảng phải sử dụng tài khoản định danh điện tử tối thiểu mức độ 2 và ghi nhật ký thao tác. Nền tảng bảo đảm tính toàn vẹn, bảo mật và có giải pháp hỗ trợ công chứng viên kiểm tra, đối chiếu giấy tờ. Nền tảng kết nối với cơ sở dữ liệu công chứng do Bộ Tư pháp xây dựng và đạt tiêu chuẩn an toàn hệ thống thông tin tối thiểu cấp độ 3.

Khoản 1 Điều 51 còn phân định rõ vai trò của công nghệ: kết quả xác thực danh tính điện tử không thay thế việc công chứng viên kiểm tra tư cách đại diện, năng lực hành vi và ý chí tự nguyện của các bên. Công nghệ hỗ trợ nghiệp vụ, còn trách nhiệm bảo đảm tính xác thực, hợp pháp của giao dịch vẫn thuộc về công chứng viên. Nền tảng đang hoạt động được tiếp tục sử dụng đến hết ngày 30/6/2027 để có thời gian nâng cấp (khoản 3 Điều 31).

Với công chứng điện tử trực tuyến có nhiều điểm cầu, tổ chức nơi khởi tạo giao dịch thu và quyết toán phí công chứng (khoản 2 Điều 54). Trước khi thực hiện, tổ chức này thỏa thuận bằng văn bản với các tổ chức tại điểm cầu về phạm vi công việc, giá dịch vụ, chi phí và trách nhiệm bồi thường. Người yêu cầu công chứng chỉ giao dịch với một đầu mối.

4.3. Cơ sở dữ liệu công chứng

Các Điều 55, 55a, 56 và 56a quy định chi tiết Điều 66 Luật Công chứng về cơ sở dữ liệu công chứng. Tổ chức hành nghề công chứng, Sở Tư pháp và các cơ quan liên quan cập nhật dữ liệu theo thời gian thực. Cơ sở dữ liệu công chứng được kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu về đất đai, nhà ở, thuế. Kinh phí xây dựng, vận hành do ngân sách nhà nước bảo đảm. Cơ quan trong hệ thống chính trị và cá nhân, tổ chức khai thác dữ liệu của chính mình không phải nộp phí khai thác.

Điều 55a mới xác định giá trị của từng loại dữ liệu. Thông tin về giao dịch trong cơ sở dữ liệu là căn cứ để tra cứu, đối chiếu và không thay thế văn bản công chứng. Việc dữ liệu chưa được cập nhật kịp thời không làm thay đổi hiệu lực của giao dịch đã được công chứng. Thông tin về biện pháp ngăn chặn còn hiệu lực là căn cứ để công chứng viên từ chối công chứng; thông tin cảnh báo rủi ro có giá trị khuyến nghị để công chứng viên kiểm tra, xác minh. Khoản 3 Điều 51 cũng khẳng định việc tra cứu qua cổng tham chiếu dữ liệu công chứng không làm phát sinh thêm điều kiện có hiệu lực của văn bản công chứng.

Hai quy định này có ý nghĩa bảo vệ người dân. Một hợp đồng đã được công chứng hợp pháp không bị từ chối tiếp nhận chỉ vì chưa tra cứu được trên hệ thống. Theo khoản 2 Điều 58, khi tổ chức hành nghề công chứng giải thể hoặc chấm dứt hoạt động, thông tin về tổ chức tiếp nhận hồ sơ được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Sở Tư pháp, giúp người dân biết nơi đề nghị cấp bản sao hoặc chuyển đổi văn bản.

5. Hoàn thiện quy định về tổ chức hành nghề công chứng

5.1. Chuyển đổi Phòng công chứng thành Văn phòng công chứng

Nhóm quy định này có hiệu lực từ ngày 16/11/2026 và cung cấp căn cứ để các địa phương hoàn thiện Đề án chuyển đổi. Theo Điều 15 Nghị định 104, Phòng công chứng tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư phải hoàn thành chuyển đổi chậm nhất ngày 31/12/2026.

Việc xây dựng Đề án phải lấy ý kiến công chứng viên, viên chức, người lao động và tổ chức chính trị, chính trị - xã hội tại Phòng công chứng. Đề án phải có phương án xử lý công nợ, nghĩa vụ chưa hoàn tất và hồ sơ công chứng, chứng thực (Điều 9). Chi phí chuyển đổi được liệt kê cụ thể và lấy từ Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp của Phòng công chứng; Sở Tư pháp phê duyệt dự toán và quyết toán (khoản 2a Điều 9).

Quyền nhận chuyển đổi được giao cho công chứng viên đang làm việc tại Phòng công chứng, bao gồm cả công chứng viên là viên chức và công chứng viên làm việc theo hợp đồng lao động (Điều 10). Giá quyền nhận chuyển đổi bằng số tiền nộp ngân sách và nộp thuế trung bình 03 năm gần nhất, được xác định tại thời điểm Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt Đề án. Mức giá này cũng là giá khởi điểm nếu phải đấu giá. Việc xác định một mốc thời điểm chung giúp tránh tranh chấp về cách tính.

Điều 12 phân định rõ hai nhóm hưởng chế độ, chính sách. Người tiếp tục làm việc tại Văn phòng công chứng hoặc được bố trí việc làm khác trong hệ thống chính trị được tiếp tục hưởng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các chế độ khác. Người không được bố trí việc làm, hoặc tự nguyện và được đồng ý, hưởng chính sách tinh giản biên chế do dôi dư. Người làm việc theo hợp đồng xác định thời hạn được hưởng theo hợp đồng. Thời điểm giải quyết chế độ được ghi trong Đề án.

Tài sản công, số dư các quỹ và số tiền thu được từ chuyển đổi được xử lý theo pháp luật về đơn vị sự nghiệp công lập và quản lý tài sản công; phần còn lại nộp ngân sách nhà nước (Điều 13). Phòng công chứng đã được phê duyệt Đề án trước ngày 16/11/2026 tiếp tục thực hiện theo Đề án đã được phê duyệt (khoản 5 Điều 31), bảo đảm ổn định cho các địa phương đã triển khai.

5.2. Chuyển đổi Văn phòng công chứng từ loại hình doanh nghiệp tư nhân sang công ty hợp danh

Luật số 04/2026/QH16 cho phép thành lập Văn phòng công chứng theo loại hình doanh nghiệp tư nhân tại những xã có mật độ dân số thấp, hạ tầng chưa phát triển. Điều 17 mới tạo điều kiện để các Văn phòng này chuyển sang loại hình công ty hợp danh khi có đủ công chứng viên hợp danh.

Điều kiện chuyển đổi gồm: Văn phòng không đang tạm ngừng hoạt động hoặc bị đình chỉ hoạt động; Trưởng Văn phòng cam kết chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản đối với nợ cũ, trừ khi các công chứng viên hợp danh và chủ nợ có thỏa thuận khác; các công chứng viên hợp danh thỏa thuận tiếp tục giải quyết các yêu cầu công chứng đang thực hiện và tiếp nhận người lao động; trụ sở phù hợp Đề án quản lý, phát triển tổ chức hành nghề công chứng của tỉnh. Sở Tư pháp xem xét trong 07 ngày làm việc, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định trong 05 ngày làm việc. Văn phòng mới kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ kể từ ngày được cấp Giấy đăng ký hoạt động, nên người dân đang có hồ sơ tại Văn phòng không bị ảnh hưởng.

Việc yêu cầu chủ nợ tham gia thỏa thuận về trách nhiệm đối với nợ cũ phù hợp nguyên tắc của pháp luật dân sự và bảo vệ quyền lợi của bên có quyền.

5.3. Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp

Điều 29 giữ thời hạn bảo hiểm tối thiểu 05 năm và bổ sung hai trường hợp linh hoạt. Công chứng viên mới về làm việc tại tổ chức được bảo hiểm theo thời hạn còn lại của hợp đồng bảo hiểm đang có hiệu lực của tổ chức. Công chứng viên có thời gian hành nghề còn lại ngắn hơn thời hạn bảo hiểm được bảo hiểm tương ứng thời gian đó. Tổ chức hành nghề công chứng không phải mua thêm hợp đồng riêng 05 năm mỗi khi bổ sung công chứng viên, qua đó giảm chi phí và thủ tục. Hợp đồng đã giao kết trước ngày 01/01/2027 tiếp tục thực hiện đến hết thời hạn (khoản 7 Điều 31).

6. Hướng dẫn áp dụng đối với công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng

6.1. Các mốc thời gian

Nghị định 413 có bốn mốc áp dụng cần ghi nhớ. Ngày 16/11/2026 là mốc áp dụng các quy định về chuyển đổi Phòng công chứng. Ngày 01/01/2027 là mốc áp dụng các quy định còn lại. Ngày 01/7/2027 là mốc nền tảng công chứng điện tử phải đáp ứng yêu cầu mới. Ngày 31/12/2028 là mốc dự kiến mở rộng thẩm quyền công chứng bất động sản ra toàn quốc, nếu điều kiện về dữ liệu đã được đáp ứng.

Hồ sơ yêu cầu công chứng đã tiếp nhận trước ngày 01/01/2027 tiếp tục giải quyết theo quy định tại thời điểm tiếp nhận (khoản 2 Điều 31). Tổ chức hành nghề công chứng nên ghi rõ ngày tiếp nhận trong hồ sơ, nhất là hồ sơ thừa kế đang trong thời gian niêm yết.

6.2. Nghiệp vụ công chứng

Trong thời gian chưa đủ điều kiện áp dụng Điều 42a, công chứng viên tiếp tục chỉ công chứng giao dịch bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề đặt trụ sở.

Khi công chứng ngoài trụ sở theo điểm đ khoản 1 Điều 43, hồ sơ nên thể hiện yêu cầu thống nhất của các bên và có tài liệu cho thấy việc bàn giao hoặc thanh toán diễn ra cùng lúc với việc ký, như biên bản giao nhận hoặc chứng từ thanh toán. Lời chứng ghi rõ lý do và địa điểm công chứng.

Với hồ sơ thừa kế, công chứng viên chấp nhận một trong các giấy tờ quy định tại Điều 44a và vẫn xác minh khi có căn cứ nghi ngờ. Văn bản đề nghị niêm yết gửi Ủy ban nhân dân cấp xã nên viện dẫn khoản 6 Điều 44 về thời hạn 02 ngày làm việc. Nếu nhận được khiếu nại, tố cáo sau khi có kết quả niêm yết nhưng trước khi công chứng, công chứng viên tạm dừng để xử lý.

Mẫu in ảnh trong hồ sơ giấy cần được điều chỉnh để ảnh đạt tối thiểu 13 cm x 18 cm trước ngày 01/01/2027. Khi quay phim hoặc chụp thêm ảnh, nên ghi nhận sự đồng ý của người tham gia giao dịch trong hồ sơ.

6.3. Công chứng điện tử và dữ liệu

Tổ chức hành nghề công chứng cần thông báo thông tin chứng thư chữ ký số cho Sở Tư pháp và trao đổi với đơn vị cung cấp nền tảng về lộ trình đáp ứng Điều 51 trước ngày 01/7/2027. Trong công chứng điện tử trực tuyến, thỏa thuận bằng văn bản giữa các tổ chức phải có trước khi thực hiện. Việc ký trước của người đã đăng ký chữ ký mẫu không thay thế điều kiện mỗi điểm cầu phải có ít nhất 01 người ký số trước công chứng viên.

Khi chuyển đổi hình thức văn bản công chứng, tổ chức lưu yêu cầu chuyển đổi trong hồ sơ, kiểm tra bản gốc, liên kết văn bản sau chuyển đổi với bản gốc và cập nhật vào cơ sở dữ liệu công chứng. Nếu phát hiện sai sót do quá trình chuyển đổi, tổ chức ngừng cung cấp văn bản lỗi, chuyển đổi lại và thông báo cho người đề nghị cùng cơ quan đã nhận văn bản.

Quy trình nội bộ cần bảo đảm dữ liệu được nhập ngay khi hoàn tất việc công chứng. Công chứng viên kiểm tra thông tin ngăn chặn và cảnh báo rủi ro trước khi ký; kết quả kiểm tra, xác minh nên được ghi nhận trong hồ sơ. Tổ chức đang lưu trữ hồ sơ còn thời hạn cần lập kế hoạch số hóa theo lộ trình Bộ Tư pháp hướng dẫn.

6.4. Tổ chức và quản trị nội bộ

Tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm báo cáo Sở Tư pháp khi phát hiện công chứng viên thuộc trường hợp bị miễn nhiệm hoặc đương nhiên miễn nhiệm. Công chứng viên không được ký từ thời điểm đương nhiên miễn nhiệm, kể cả khi chưa có văn bản xử lý.

Khi gia hạn hoặc giao kết hợp đồng bảo hiểm mới từ ngày 01/01/2027, tổ chức áp dụng Điều 29 mới và thỏa thuận với doanh nghiệp bảo hiểm về công chứng viên bổ sung giữa kỳ. Văn phòng công chứng theo loại hình doanh nghiệp tư nhân dự kiến chuyển đổi cần chuẩn bị thỏa thuận với chủ nợ nếu muốn thay đổi trách nhiệm đối với nợ cũ. Trưởng Văn phòng dự kiến phải có đủ 02 năm hành nghề.

7. Những điều người yêu cầu công chứng cần biết

Từ ngày 01/01/2027, người dân được hưởng một số thuận lợi trực tiếp khi yêu cầu công chứng.

Về địa điểm công chứng: khi một người trong giao dịch được công chứng tại nhà hoặc nơi điều trị, những người còn lại có thể cùng đến đó để ký một lần. Nếu các bên cần giao nhận tài sản, giấy tờ hoặc thanh toán ngay khi ký, các bên có thể cùng đề nghị công chứng tại nơi giao nhận, chẳng hạn tại ngân hàng.

Về hồ sơ thừa kế: người dân chỉ cần một giấy tờ chứng minh người để lại di sản đã chết, ví dụ trích lục khai tử, giấy báo tử hoặc giấy tờ hộ tịch cũ có ghi nhận sự kiện chết. Tương tự, chỉ cần một giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản, như giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn hoặc quyết định công nhận nuôi con nuôi. Thời gian niêm yết tại Ủy ban nhân dân cấp xã được xác định rõ, giúp người dân dự tính được thời gian hoàn tất hồ sơ.

Về văn bản công chứng điện tử: người dân có thể đề nghị tổ chức hành nghề công chứng chuyển hợp đồng công chứng giấy thành bản điện tử để nộp hồ sơ trực tuyến, hoặc chuyển bản điện tử thành bản giấy khi cần. Bản chuyển đổi có giá trị như bản gốc. Mã QR hoặc mã số trên văn bản công chứng điện tử cho phép người nhận kiểm tra tính xác thực.

Về an toàn giao dịch: hợp đồng đã được công chứng hợp pháp vẫn có hiệu lực kể cả khi dữ liệu chưa được cập nhật kịp thời lên hệ thống. Nếu tài sản đang bị áp dụng biện pháp ngăn chặn còn hiệu lực, công chứng viên sẽ từ chối công chứng giao dịch thuộc phạm vi ngăn chặn. Khi nhận được thông tin cảnh báo rủi ro, công chứng viên sẽ kiểm tra, xác minh thêm; việc này nhằm bảo vệ chính người tham gia giao dịch.

Về chụp ảnh: việc chụp ảnh khi ký văn bản công chứng là yêu cầu của Luật Công chứng. Việc quay phim hoặc chụp thêm ảnh chỉ được thực hiện khi người tham gia giao dịch đồng ý và không phát sinh thêm chi phí.

Về thẩm quyền công chứng nhà đất: trong thời gian hiện tại, hợp đồng về bất động sản vẫn phải được công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng trong tỉnh, thành phố nơi có bất động sản, trừ các trường hợp ngoại lệ do Luật Công chứng quy định. Việc công chứng ở bất kỳ tỉnh nào được thực hiện từ ngày 31/12/2028, nếu các cơ sở dữ liệu liên quan đã vận hành.

8. Một số nội dung cần tiếp tục được hướng dẫn

Nghị định 413 giao Bộ Tư pháp hướng dẫn chuẩn dữ liệu, yêu cầu kỹ thuật của nền tảng và ban hành Quy chế quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu công chứng. Hiệu quả thi hành vì vậy phụ thuộc nhiều vào các văn bản hướng dẫn này. Để các quy định mới được áp dụng thống nhất, một số nội dung sau cần được làm rõ sớm.

Thứ nhất, Điều 42a cần có cơ chế công bố chính thức thời điểm các cơ sở dữ liệu đã được vận hành, công bố, kèm cơ quan có trách nhiệm công bố. Khi có mốc xác định, công chứng viên và người dân biết chính xác từ ngày nào được công chứng giao dịch bất động sản ở tỉnh khác.

Thứ hai, điểm đ khoản 1 Điều 43 cần được hướng dẫn về cách thể hiện tính đồng thời giữa việc ký và việc bàn giao, thanh toán trong hồ sơ. Hướng dẫn này giúp trường hợp mới được áp dụng đúng mục đích và tạo chuẩn chung cho hoạt động kiểm tra, thanh tra.

Thứ ba, phạm vi loại trừ hợp đồng ủy quyền khỏi công chứng điện tử trực tiếp tại khoản 1 Điều 48 cần được hướng dẫn rõ trong mối quan hệ với Điều 57 Luật Công chứng, để các tổ chức hành nghề công chứng hiểu và áp dụng như nhau.

Thứ tư, yêu cầu kỹ thuật của nền tảng công chứng điện tử nên được ban hành sớm, trước hạn 01/7/2027, kèm cơ chế xác nhận hoặc công bố danh sách nền tảng đáp ứng yêu cầu. Tổ chức hành nghề công chứng có căn cứ lựa chọn nền tảng, đơn vị cung cấp có đủ thời gian nâng cấp.

Thứ năm, Quy chế cơ sở dữ liệu công chứng nên quy định phương án xử lý khi hệ thống gián đoạn, trách nhiệm khi dữ liệu sai lệch hoặc chậm cập nhật, và chế độ phí khi tổ chức hành nghề công chứng tra cứu dữ liệu để giải quyết yêu cầu công chứng.

Thứ sáu, một số nội dung có thể tiếp tục được nghiên cứu trong lần sửa đổi kế tiếp. Đó là phân biệt thời hạn hợp đồng bảo hiểm với thời hạn thông báo, yêu cầu bồi thường, để bảo đảm quyền lợi của người bị thiệt hại phát sinh sau khi hợp đồng bảo hiểm kết thúc. Đó cũng là việc sử dụng dịch vụ hạ tầng lưu trữ dữ liệu, kể cả điện toán đám mây, đối với hồ sơ công chứng điện tử trong phạm vi ủy quyền tại khoản 6 Điều 68 Luật Công chứng. Ngoài ra, phương pháp xác định giá quyền nhận chuyển đổi Phòng công chứng có thể được đánh giá lại sau khi các địa phương hoàn thành chuyển đổi.

Cuối cùng, yêu cầu về ảnh chụp nên được áp dụng thống nhất trong hoạt động kiểm tra, thanh tra. Ảnh đáp ứng Điều 46, tức thể hiện sự có mặt của công chứng viên và người ký, nhận diện được những người này, cần được coi là hợp lệ; không nên đặt thêm yêu cầu về bố cục, tư thế ngoài quy định của Nghị định.

9. Kết luận

Nghị định 413 hoàn thiện khung pháp lý thi hành Luật Công chứng sau lần sửa đổi năm 2026 theo ba hướng nhất quán. Hướng thứ nhất là cắt giảm thủ tục và phân cấp: hồ sơ của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng được giải quyết tại địa phương, ít giấy tờ hơn, không phải chứng thực bản sao và có thể nộp trực tuyến. Hướng thứ hai là lấy người dân làm trung tâm: công chứng ngoài trụ sở linh hoạt hơn, hồ sơ thừa kế đơn giản hơn, thời hạn niêm yết rõ ràng hơn và có lộ trình công chứng nhà đất không phụ thuộc địa giới hành chính. Hướng thứ ba là chuyển đổi số: văn bản công chứng giấy và điện tử được chuyển đổi qua lại với giá trị như bản gốc, cơ sở dữ liệu công chứng trở thành công cụ phòng ngừa rủi ro, còn hiệu lực của văn bản công chứng không phụ thuộc vào trạng thái của hệ thống kỹ thuật.

Để các quy định phát huy hiệu quả, các văn bản hướng dẫn của Bộ Tư pháp cần được ban hành trước các mốc 01/01/2027 và 01/7/2027. Hiệp hội công chứng viên Việt Nam và các Hội công chứng viên địa phương có vai trò bồi dưỡng nghiệp vụ, thống nhất cách áp dụng và tổng hợp vướng mắc trong quá trình thi hành. Mỗi công chứng viên khi áp dụng đúng và đầy đủ các quy định mới sẽ góp phần xây dựng hình ảnh hoạt động công chứng chuyên nghiệp, thuận tiện và an toàn cho người dân, doanh nghiệp.

ĐÀO DUY ANKhám phá thêm bài viết ↗